Ғылыми басылым Committee on Publication Ethics сияқты әртүрлі халықаралық ұйымдар белгілеген этикалық қағидаттарды қатаң сақтауға және осы талаптарға сәйкестіктің үздік тәжірибесі үшін стандарттар мен нормаларды белгілей отырып, жарияланымның жоғары стандарттарын қолдауға міндеттенеді.
«Natura Scientia Journal» журналының редакциясы журналда жарияланатын мақалаларды іріктеу туралы шешім қабылдауға жауапты. Редакторлардың ұсынылған жұмыстарды бағалауы тек олардың интеллектуалдық мазмұнымен ғана шектелуі тиіс. Редакция жала жабу, авторлық құқықты бұзу және плагиатқа қатысты құқықтық талаптарды бұзатын кез келген материалды өз қалауы бойынша кері қайтара алады. Редакция ұсынылған жұмыстардың жарияланғанға дейінгі құпиялылығын қамтамасыз етуге міндетті.
Рецензияланатын журналда мақаланың жариялануы білімнің логикалық және құнды желісін дамытудағы маңызды құрамдас бөлік болып табылады. Бұл авторлар мен оларды қолдайтын мекемелер жұмысының сапасының тікелей көрсеткіші. Рецензияланған мақалалар ғылыми әдісті қолдайды және оның үлгісі болып қызмет етеді. Сондықтан жариялау үдерісіне қатысатын барлық тараптар: автор, журнал редакторы, рецензент, баспагер және қоғам үшін күтілетін этикалық мінез-құлық стандарттарын үйлестіру маңызды.
1. Авторлардың міндеттері
Авторлар барлық қатысушылардың авторлық критерийлерге толық сәйкес келуіне кепілдік беруі тиіс. Авторлық тек зерттеуге елеулі үлес қосқан, қолжазбаны дайындауға немесе оны сыни тұрғыдан қарауға қатысқан, соңғы нұсқасын мақұлдаған және жұмыстың тұтастығы үшін жауапкершілікті өз мойнына алған тұлғалармен шектелуі тиіс.
Авторлар қолжазбаны ұсынар алдында авторлар тізімі мен олардың ретін мұқият тексеріп, барлық қосалқы авторлардан оны келісілген журналға ұсынуға рұқсат алуы қажет.
Егер автор болып табылмайтын, бірақ зерттеуге елеулі үлес қосқан тараптар болса, оларға тиісті түрде алғыс пен мойындау білдірілуі тиіс.
2. Түпнұсқалық және плагиат
Авторлар бұған дейін жарияланбаған түпнұсқа жұмыстарды ұсынуы тиіс. Кез келген нысандағы плагиатқа тыйым салынады және ол әдепке сай емес мінез-құлық ретінде қарастырылады. Басқа зерттеу нәтижелеріне сілтеме жасаған кезде тиісті дереккөз міндетті түрде көрсетілуі тиіс.
Авторлар ғылыми нәтижелердің тұтастығын сақтау мақсатында артық және бірін-бірі қайталайтын жарияланымдардың пайда болуына жол бермеуі қажет. Артық жарияланымдарға бір зерттеуді бөліктерге бөліп бірнеше басылымға ұсыну, сондай-ақ өзін-өзі плагиаттау жатады, ал қайталама жарияланымдар бір зерттеуді екі немесе одан да көп журналға бірдей ұсынуды білдіреді.
3. Деректердің тұтастығы және құпиялылығы
Авторлар шынайы деректерді ұсынуға және олардың тиісінше құжатталуын қамтамасыз етуге міндетті. Зерттеу нәтижелерінің ашықтығы мен қайта өндірілуін қамтамасыз ету қажет болған жағдайда, авторлар редактордың сұрауы бойынша бастапқы деректер мен материалдарды ұсынуы тиіс.
Құпия деректерді, қызметтік ақпаратты немесе мемлекеттік маңызы бар ақпаратты пайдалану кезінде авторлар этикалық және құқықтық нормаларды сақтауы тиіс.
Рецензия мазмұнын немесе редакциялық хат алмасуды жария түрде тарату тиісті емес мінез-құлық болып есептеледі.
4. Мүдделер қақтығысы
Авторлар зерттеу нәтижелеріне немесе оларды түсіндіруге әсер етуі мүмкін деп қабылданатын барлық ықтимал мүдделер қақтығысын, соның ішінде қаржылық, жеке немесе институционалдық байланыстарды, толық ашып көрсетуі тиіс. Бұған, бірақ мұнымен шектелмей, коммерциялық ұйымдардың қаржылық демеушілігі, жарияланымнан пайда табуы немесе шығынға ұшырауы мүмкін ұйымдармен байланыстар, сондай-ақ автордың жұмысына әсер етуі мүмкін жеке қатынастар жатады.
Авторлар өз зерттеулерін қаржыландырудың барлық көздерін, соның ішінде гранттарды, демеушілікті немесе сыртқы ұйымдардың қаржылық үлестерін көрсетуі тиіс. Сондай-ақ, қажет болған жағдайда, олар осы қаржыландыру көздерінің зерттеу жүргізудегі, деректерді жинау мен талдаудағы, нәтижелерді түсіндірудегі рөлін түсіндіруі қажет.
5. Тәуекелдер және зерттеу нысаны ретінде адамдар немесе жануарлар
Жеке адамдардың, жануарлардың немесе құпия деректердің қатысуымен зерттеулер жүргізу кезінде авторлар қатысушылардың құқықтарын, қадір-қасиетін және құпиялылығын қорғауды ескере отырып, этикалық нормалар мен талаптарды сақтауы тиіс. Жеке тұлғаға құрмет пен әділдік қағидаттары зерттеу үдерісінің барлық кезеңінде сақталуы қажет.
Авторлар зерттеу басталғанға дейін барлық қажетті этикалық рұқсаттардың алынғанына көз жеткізуі тиіс. Құпия деректер пайдаланылатын зерттеулер үшін қатысушылардың тиісті келісімі алынуы қажет, ал деректерді өңдеу құпиялылық туралы заңдар мен нормативтік актілерге (мысалы, GDPR, HIPAA) сәйкес болуы тиіс.
Авторлар жүргізілетін зерттеулердің зерттеу тұтастығын және қатысушылардың әл-ауқатын қорғау мақсатында этикалық және құқықтық талаптарға толық сәйкестігі үшін толық жауапкершілік көтереді.
